«υπό συνθήκες απόλυτης πραγματικότητας»

«No live organism can continue for long to exist sanely under conditions of absolute reality» («κανένας ζωντανός οργανισμός δεν μπορεί να συνεχίσει για μεγάλο χρονικό διάστημα να υφίσταται υπό συνθήκες απόλυτης πραγματικότητας με σώας τας φρένας») : αυτή είναι η πρώτη πρόταση του μυθιστορήματος The Haunting of Hill House της συγγραφέως Shirley Jackson (1916-1965). Δεν είναι ενδιαφέρον ότι η Jackson διαλέγει τη φράση «απόλυτη πραγματικότητα» και όχι «απόλυτος ρεαλισμός»(absolute realism); Η Jackson συμπυκνώνει σε μια φράση την ανθρώπινη μυθοπλαστική ανάγκη. Mέσα από τη μυθοπλασία η καθημερινή ζωή μετατρέπεται σε ένα πεδίο συμβολικών διαπραγματεύσεων την ίδια στιγμή που έξω από αυτό το αφηγηματικό πλαίσιο η Ιστορία (και το Πραγματικό) καραδοκεί (και στο οποίο απειλεί να εισβάλλει σε ανύποπτο χρόνο). H συγγραφέας απορρίπτει την αντίληψη ότι το άτομο μπορεί να αντιληφθεί την Ιστορία στο σύνολό της και επιχειρεί στα μυθιστορήματά της να καταδείξει πως ο άνθρωπος μπορεί να καταφύγει μόνο σε συμβολικές λύσεις για να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα. Ο Fredric Jameson στη σπουδαία μελέτη του The Political Unconscious αναφέρει ότι η κοινωνική και πολιτική αλλαγή έρχεται πάντα απ’ έξω («from the outside») και με μια μορφή η οποία δεν γίνεται πάντα κατανοητή (σ. 78). Στο διήγημα της Jackson «The Lottery» (1948) η τυχερή γυναίκα η οποία κερδίζει στη λοτταρία του τίτλου λιθοβολείται από τους συγχωριανούς της και την οικογένειά της μέχρι θανάτου χωρίς κανένα άλλο δικαιολογητικό πέραν της «τύχης» της.  H Jackson είναι μια κρυπτομαρξίστρια στην καρδιά του Αμερικανικού νότου και το εν λόγω διήγημα ένα εξαιρετικό δείγμα κριτικής του σύγχρονου καπιταλισμού.

Η Jackson είναι μάλλον άγνωστη στην Ελλάδα και για να είμαι ειλικρινής αν δεν την είχε αναφέρει ο Neil Gaiman σε κάποιο τεύχος του Sandman δεν θα την είχα ανακαλύψει. Βρήκα μετά από αρκετό καιρό και αρκετό ψάξιμο μια συλλογή της Jackson η οποία περιελάμβανε το προαναφερθέν μυθιστόρημα, το άλλο μυθιστόρημα της We have always lived in the castle και μια επιλογή από διηγήματά της.

1shirley12.jpg

Το We have always lived in the castle χρησιμοποιεί το τέχνασμα του αναξιόπιστου αφηγητή για να γράψει ένα μυθιστόρημα-ωδή στην αγοραφοβία (από την οποία έπασχε και η ίδια η συγγραφέας). Η ψυχολογική δυσλειτουργία στο μυθιστόρημα της Jackson λειτουργεί ριζωματικά: η αγοραφοβία γίνεται μια οδός, ένας τρόπος για να ενσαρκωθεί και να εκφραστεί η ανευ όρων αγάπη και αφοσίωση στο συνάνθρωπο. Το σπίτι στο οποίο μένουν οι δύο ηρωίδες-αδερφές του μυθιστορήματος καίγεται. Όταν η φωτιά σβήνει δεν έχουν μείνει παρά μόνο τρία δωμάτια από ολόκληρο το σπίτι. Αντί όμως να εγκαταλείψουν το σπίτι-ερείπιο και να βγουν στον «έξω» κόσμο οι δύο αδερφές επιλέγουν να συνεχίσουν να ζουν εκεί μέσα. Οι ψυχικά ασθενείς πρωταγωνίστριες στο τέλος του μυθιστορήματος όχι μόνο δεν εντάσσονται στην κοινωνία των υγιών αλλά προχωρούν σε μια συμβολική αντιστροφή του διπόλου υγιής-ασθενής: ο κόσμος έξω από το «κάστρο» του τίτλου (το καμμένο σπίτι δηλαδή) είναι πολύ πιο σκληρός από τον κόσμο μέσα στο «κάστρο».

Λογοτεχνικά, η Shirley Jackson ανήκει στο ίδιο λογοτεχνικό «χωράφι» με τον M. R. James και τον E. A. Poe. Ο Stephen King αναφέρει ότι η Jackson τον έχει επηρεάσει αλλά εγώ θεωρώ ότι ο King είναι ένας απίστευτος πολυλογάς ο οποίος δεν διαβάζεται- η Jackson είναι τρομερή φειδωλή και προσεκτική στις λέξεις και στη χρήση τους. Η εικονογραφία της στοχεύει στην υπονόμευση του Αμερικανικού τοπίου και στην ανάδειξη του παράδοξου το οποίο ενυπάρχει στις μικρές κοινότητες της αμερικανικής κοινωνίας. Για την Jackson ο άνθρωπος ζει πάντα με το φόβο της ξαφνικής εισβολής της Ιστορίας (του Πραγματικού, δηλαδή) στην καθημερινότητά του. Η Ιστορία καραδοκεί και θα αλλάξει τη ροή της ανθρώπινης ζωής εισβάλλοντας από τα πιο παράξενα μέρη.

This entry was posted in Ιχνη, Συγγραφείς. Bookmark the permalink.

4 απαντήσεις στο «υπό συνθήκες απόλυτης πραγματικότητας»

  1. Ο/Η βασίλης ψ. λέει:

    αν καταλαβαίνω σωστά τις προϋποθέσεις του αφορισμού της συγγραφέως σας–ότι η βία που συνεπάγεται η πραγματικότητα πάνω στην συνείδηση υπερβαίνει τη δυναμική αυτής της συνείδησης–θάλεγα ότι μάλλον κάνει ένα λάθος που χρησιμοποιεί την λέξη reality αντί της realism, που’ναι κατεξοχήν βία εννοιολογική. όμως πιθανόν μιλά έτσι από την θέση της μοντέρνας εμπειρίας του τέλους της εμπειρίας–οπότε η πραγματικότητα αντί νάναι απελευθερωτική είναι βάρος συνειδησιακό της πλαστής συνείδησης. (έτσι μόνο θα δεχόμουνα και το επίσης παράδοξο σχόλιο ότι «η πολιτική αλλαγή έρχεται πάντα από έξω»–τι σόϊ πολιτική είναι αυτή η τόσο απόλυτα στερημένη πολιτικής ισχύος ; (just a gesture?)

    (μου θυμίσατε το λογοτεχνικό παράδειγμα στου Tieck «Das Lebensuberfluss» που αναφέρει ο Agamben στο «Infancy and History», pp.17-8)

    νάστε καλά

  2. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Ο αφορισμός «η πολιτική αλλαγή έρχεται πάντα απ’έξω» αναφέρεται στην ανθρώπινη αδυναμία να αντιληφθεί την πολιτική αλλαγή στο σύνολό της. Ο άνθρωπος αδυνατεί να την αντιληφθεί τη στιγμή που γεννιέται- εκ των υστέρων η πολιτική/ιστορική αλλαγή φαντάζει πάντα σαν κάτι το οποίο έρχεται απ’εξω: «μα πώς συνέβησαν τα πράγματα έτσι;»

    Να είστε καλά.

  3. Ο/Η vassilip λέει:

    τότε σαν «πολιτική αλλαγή» σημαίνετε την αναγνώρηση-εσωτερίκευση της πολιτικής-ιστορικής εμπειρίας.
    (ή μήπως ταυτίζετε τελικά τα δυο αυτά–ιστορικό γεγονός και λογική φανέρωση του γεγονότος–κοινό και ιδιωτικό😉

    καλή συνέχεια

  4. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Νομίζω ότι ο διαχωρισμός στον οποίο προχωρείτε είναι πλασματικός- όπως το θέτετε και στις δύο περιπτώσεις η ιστορική-πολιτική αλλαγή συνίσταται στη φανέρωση του συλλογικού-ιδιωτικού γεγονότος και κατά συνέπεια στην αναγνώριση και εσωτερίκευση αυτής της πολιτικής-ιστορικής εμπειρίας. Αν δεν εννοείτε αυτό, ζητώ συγγνώμη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s