ένα εκατομμύριο πιγκουίνοι (και ο Σέξπιρ;)

Όταν ο Roland Barthes έγραφε για το «θάνατο του συγγραφέα» διέβλεπε ότι η έννοια του συγγραφέα όπως τη γνωρίζουμε περνούσε σε μια μεταβατική φάση. Ο Foucault μιλούσε στο δοκίμιο του Qu’est-ce qu’ un auteur? («Τι είναι ένας συγγραφέας;») για το fonction-auteur, για το συγγραφέα-ως-λειτουργία, για μια αντίληψη του ρόλου του συγγραφέα με χρηστική αξία: το όνομα του συγγραφέα στα επιστημονικά κείμενα όριζε ένα σύμπτωμα, μια παθολογία. Η φιγούρα του συγγραφέα, όπως αυτή διαμορφώνεται στη σκέψη μας έχει να κάνει με την προβολή των πρσδοκιών μας πάνω σε μια πλασματική φιγούρα προσδίδοντας της συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και ιδιότητες. Η εκδοτική εταιρεία Penguin σε συνεργασία με το τμήμα δημιουργικής γραφής του πανεπιστημίου DeMontfort «δημιούργησαν» την ιστοσελίδα Ένα εκατομμύριο πιγκουίνοι: ένα πείραμα συλλογικής συγγραφής ενός μυθιστορήματος. Το όλο εγχείρημα φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον ως σύλληψη αλλά τουλάχιστον εφιαλτικό ως εκτέλεση (για τον επιμελητή της Penguin) και μάλλον άνισο ως αναγνωστική εμπειρία. Κι όμως, η σύλληψη είναι (για μένα τουλάχιστον) σαγηνευτική και η προσπάθεια είναι αξιέπαινη: Ένα εκατομμύριο «πιγκουίνοι» κάθονται μπροστά στα πληκτρολόγια τους και γράφουν όλοι μαζί ένα μυθιστόρημα: μια χαριτωμένη εικόνα συλλογικότητας για την εποχή του Web 2.0.

Σιγά το πράγμα, θα μου πείτε: και η Wikipedia στηρίζεται στη συλλογική συγγραφή (και διόρθωση) των λημμάτων της- όμως τα wikis αυτά είναι μη-μυθοπλαστικά, οπότε και η συγγραφή, καταχώρηση, ταξινόμηση και διόρθωση λανθασμένων στοιχείων γίνεται με πολύ αυστηρότερα και πολύ πιο αντικειμενικά κριτήρια σε σύκριση με αντίστοιχες προσπάθειες μυθοπλαστικού χαρακτήρα. Με τους «Πιγκουίνους», η Penguin ελπίζει να πειραματιστεί με την έκρηξη στην δυνατότητα της αυτοέκφρασης, με τη διευκόλυνση της καθημερινής δημιουργικότητας.* Με αυτό τον τρόπο, η Penguin δεν ψάχνει καινούργια ταλέντα (θα ήταν άλλωστε σαν να ψάχνει ψύλλους στα άχυρα- και υπάρχουν ήδη μυθιστορήματα τα οποία δημοσιεύονται σε ιστολόγια σε συνέχειες σε ιστολόγια) αλλά μάλλον γίνεται μια έρευνα αγοράς όχι τόσο όσον αφορά τους καινούργιους τρόπους αυτοέκφρασης και επικοινωνίας στο διαδίκτυο όσο για τις καινούργιες πλατφόρμες κοινωνικού λογισμικού οι οποίες διευκολύνουν τέτοιες πρακτικές. Δίνεται πλέον δυνατότητα στον καθένα να φτιάξει τη δική του σελίδα και να εκφραστεί (μοιραζόμενος πληροφορίες και υλικό) σε ένα συγκεκριμένο (κοινωνικό-οικονομικό-πληροφοριακό) πλαίσιο: αυτόματα οι πληροφορίες τις οποίες μοιράζεται με όλο το διαδίκτυο μπαίνουν όχι μόνο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο όπου μπορούν να εμπλουτιστούν. Ο Clay Shirky και ο Tom Coates έχουν αποκαλέσει αυτό το φαινόμενο ως «μαζική ερασιτεχνοποίηση» («mass amateurisation»): ο ερασιτεχνισμός-ως-οντολογία διαβρώνει την έννοια της Αυθεντίας στην οποία δίνεται το δημόσιο βήμα για να εκφέρει άποψη- όλοι μπορούν να είναι πλέον αυθεντίες αφού όλοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να εκφέρουν άποψη. Στο σχεδιάγραμμα του Web 2.0 αν κοιτάξει κανείς τις «ετικέτες» οι οποίες δομούν (και ταξινομούν) η έμφαση δίνεται στην χρηστικότητα, τη σύγκλιση, τη συμμετοχή και το remixability («αναδομητικότητα»; εντελώς αδόκιμος ο όρος, το ξέρω) του περιεχομένου (της πληροφορίας, δηλαδή).

web20_en.png

(tagcloud του Web 2.0 από εδώ)

Οι χρήστες-συγγραφείς του Ένα εκατομμύριο πιγκουίνοι γράφουν, διορθώνουν, συμπληρώνουν και ξαναγράφουν σε συνεργασία το μυθιστόρημα. Η εκφορά της προσωπικής άποψης, η παρεμβολή και η διόρθωση του κειμένου με υποκειμενικά κριτήρια γίνεται σε πραγματικό χρόνο. Το κείμενο-προϊόν στην οθόνη των «Πιγκουίνων» είναι ανοιχτό στην επέμβαση τους. Η σελίδα βέβαια «κλειδώνεται» για μερικές ώρες κάθε απόγευμα για να επιτραπεί στον επιμελητή της Penguin να ελέγξει ότι δεν υπάρχουν επεμβάσεις και αλλαγές μέσα στην ημέρα οι οποίες έχουν σκοπό την αποσυντόνιση του όλου εγχειρήματος.

Το πείραμα της Penguin, και άλλα τετοια παρόμοια πειράματα, σκοπεύουν ταυτόχρονα στην αποσαφήνιση της κλασσικής συγγραφικής φιγούρας και του επαναπροσδιορισμού της: αντίο scriptor! Ζήτω ο auctor! O συγγραφέας στο πείραμα της Penguin δεν είναι απλά ένας γραφιάς, αλλά μια συλλογική φιγούρα η οποία «διευρύνει, επιβεβαιώνει ή δίνει σε ένα πράγμα την πληρέστερη και αποτελεσματικότερη του μορφή» (ορισμός του auctor, εδώ). Ο θεωρητικός George Landow υποστηρίζει ότι η γραφή στο διαδίκτυο, και ειδικά το υπερκείμενο ως πρακτική, ενθαρρύνει τον αναγνώστη να μην είναι απλά ένας καταναλωτής αλλά ο ίδιος συν-συγγραφέας του κειμένου το οποίο διαβάζει (περισσότερα στο κείμενο «Roland Barthes and the Writerly Text»). To πιο σημαντικό όμως με το πείραμα της Penguin δεν είναι ότι είναι επαναστατικό (δεν είναι- απλά αποτελεί σύγκλιση μιας σειράς πρακτικών σε μια κοινή πλατφόρμα) αλλά ότι αποτελεί ένα καινούργιο τρόπο κοινωνικής συνδιάλεξης και συμμετοχής- συμμετοχής στη δημιουργικότητα του άλλου. Κι αυτό από μόνο του νομίζω είναι μεγάλη υπόθεση.

*(η Jean Burgess του Creativity/Machine έχει ορίσει ως vernacular creativity «το εύρος των καθημερινών δημιουργικών πρακτικών (από τη συλλογή αποκομμάτων μέχρι το τράβηγμα οικογενειακών φωτογραφιών και την αφήγηση η οποία αποτελεί μέρος της απλής κουβεντούλας). Ο όρος ‘καθημερινή’ (‘vernacular’) …. σηματοδοτεί τους τρόπους με τους οποίους η καθημερινή δημιουργικότητα γίνεται πράξη έξω από τα πολιτιστικά συστήματα αξίας είτε του λεγόμενου υψηλού πολιτισμού (τέχνη) είτε των εμπορικών δημιουργικών πρακτικών (όπως είναι η τηλεόραση). Επιπλέον, όπως και με τη γλώσσα, ο όρος ΄καθημερινός΄ σηματοδοτεί την τοπική ιδιαιτερότητα τέτοιων δημιουργικών πρακτικών, και την ανάγκη να δίνεται σημασία στις υλικές, πολιτισμικές και γεωγραφικές συνθήκες μέσα στις οποίες λαμβάνουν χώρα. Τέλος, πρέπει να υπογραμμίσω το ότι πρέπει να θυμόμαστε ότι η καθημερινή δημιουργικότητα προϋπάρχει οιασδήποτε πρωτοπορίας στις τεχνολογίας εδώ και αιώνες, και ότι την ίδια στιγμή οι μορφές και η κοινωνική της λειτουργία μεταμορφώνονται από πολιτισμικές και τεχνολογικές αλλαγές.»)

This entry was posted in Δημιουργικότητα, Ιχνη, Λογοτεχνία και Υπερκείμενο, Νέες Τεχνολογίες, Συγγραφείς. Bookmark the permalink.

2 απαντήσεις στο ένα εκατομμύριο πιγκουίνοι (και ο Σέξπιρ;)

  1. Ο/Η Tess λέει:

    Έχω μόνο μία διαφωνία ως προς το tag που θα έπρεπε να είναι ‘Διδακτορικό’. Και συγκεκριμένα ‘τέλειωνε με το ρημάδι το -‘, γιατί η μακροχρόνια καταπίεση αυτών των έξοχων ενδιαφερόντων σου τείνει να τους προσδίδει άκρως εκρηκτικές μορφές κατά διαστήματα, κάνοντας επώδυνη την εμπειρία των αναγνωστών σου που πρέπει άλφα να καταπιούν αυτούς τους πληροφοριακούς ογκόλιθους που δίνονται μεν με το χαλαρό στυλάκι δεν-είναι-και-τίποτα-πολύ-καινούργιο-ή-σπουδαίο-βρε-παιδιά πλην προδίδουν το άγχος της δημιουργικότητας που υποκρύπτουν και του ιλίγγου των δυνατοτήτων που σου δημιουργούν με τις μακροσκελέστατες προτάσεις στις οποίες εκφέρονται και βήτα να σκεφτούν (οι αναγνώστες σου) προς δικό τους ίλιγγο τι θα έκανες άμα ήταν τα χέρια σου λυμένα απ’ το ρημάδι το- (πιθανότατα θα έτρεχες πάλι να τα δέσεις;)

  2. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Tεσσάκι, σ’ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια. Ναι, το «ρημάδι» πρέπει να τελειώσει…

    Επιφυλάσσομαι για την συνέχεια (μετά το διδακτορικό)…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s