περιπλάνηση #6

Ο Walter Benjamin υποστηρίζει στο Passagenwerk ότι «ο δρόμος οδηγεί τον περιπατητή (flâneur) σε ένα εξαφανισμένο χρόνο»(o Benjamin, όπως είναι γνωστό, διάβαζε πολύ Proust). Ο Benjamin αναφέρεται σε ένα περιπατητή ο οποίος αντιμετωπίζει το τοπίο γύρω του σαν προϊόν προς κατανάλωση- ο περιπατητής των Proust και Benjamin έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει και να αναλογιστεί το τοπίο το οποίο διασχίζει επειδή πολύ απλά δεν τρέχει για να προλάβει να είναι στη δουλειά στην ώρα του. Το αστικό τοπίο του Benjamin είναι σαν την μαντλέν του Προυστ- επαναφέρει μέσα από μια (ελαφρώς) ψυχεδελική θεώρηση της πόλης ό,τι έχει χαθεί στη βαβούρα της καθημερινότητας.

O Benjamin όμως αν ζούσε σήμερα μάλλον θα παρατηρούσε ότι ο εξαφανισμένος χρόνος στο αστικό τοπίο γίνεται αντιληπτός με ένα πολύ πιο απτό (και επαναλαμβανόμενο) τρόπο: παλιά κτίρια γκρεμίζονται και καινούργια παίρνουν τη θέση τους. Προσωπικά, το βρίσκω συναρπαστικό όταν δίπλα στα ολοκαίνουργια κτιρία βρίσκεις ερείπια και εγκατελειμμένα κτίρια- στις πτυχές του Νέου υπάρχει ακόμη το Παλιό το οποίο επιβιώνει με διαφορους τρόπους. Όπως αυτό το παλιό παντοπωλείο στην παλιά μου γειτονιά – γύρω γύρω καινούργιες πολύχρωμες πολυκατοικίες χτίζονται και αυτό το παντοπωλείο που έχει να ανοίξει τουλάχιστον εικοσιπέντε χρόνια συνεχίζει να υπάρχει. 14-11-06_1633.jpgΗ αδιάκοπτη ύπαρξη του εξαφανισμένου χρόνου αποτυπώνεται στη φωτογραφία του «παλιου κτίσματος»- και τα παλαιά κτίρια είναι το κατεξοχήν θέμα της αστικής φωτογραφίας. Φωτογραφίες παλαιών κτιρίων και ερειπίων σε αστικούς χώρους λειτουργούν διπλά: πρώτα πρώτα, αποτυπώνεται ένας χρόνος παρένθετος στο χώρο. Με αυτό τον τρόπο, γίνεται αντιληπτή όχι μόνο η ιστορική διάρκεια της πόλης αλλά κυρίως το πλεόνασμα αυτής της διάρκειας: η φωτογραφία αποτυπώνει όχι μόνο την επιφανειακή πραγματικότητα αλλά καταφέρνει να αιχμαλωτίσει ένα θραύσμα από την ασταμάτητη ροή εικόνων οι οποίες συνθέτουν την πραγματικότητά μας. Ο Tristan Tzara στην εισαγωγή του για τη συλλογή φωτογραφιών Les Champs Delicieux του Man Ray τονίζει ότι «όπως ο καθρέφτης επιστρέφει χωρίς καμμία προσπάθεια την εικόνα και η ηχώ τη φωνή, η ομορφιά της ύλης δεν ανήκει σε κανέναν, καθώς από δω και πέρα είναι ένα φυσικοχημικό προϊόν». Ο κόσμος ως ύλη δεν ανήκει σε κανέναν και δεν μπορεί να αιχμαλωτιστεί παρά μόνο φευγαλέα και με τεχνητούς τρόπους. H τέχνη (και η τεχνολογία) της φωτογραφίας γίνεται με ένα πολύ απτό τρόπο μια παρακαταθήκη του ίχνους του πραγματικού. Ας πάρουμε αυτή την πολύ γνωστή φωτογραφία του Man Ray.

larmes.jpg

H φωτογραφία («Larmes», δηλαδή «δάκρυα») του Man Ray δεν αναπαριστά μια συγκεκριμένη στιγμή θλίψης ή θρήνου. Η φωτογραφία του Man Ray εμπλέκει το θεατή της κάνοντας τον να αναλογιστεί με ποιους τρόπους η αναπαράσταση της πραγματικότητας αλλοιώνει την αντίληψη την οποία έχουμε εμείς οι ίδιοι για την πραγματικότητα. Η τεχνολογική εξέλιξη φέρνει σε αντιπαράθεση ξανά και ξανά την ανθρώπινη αντίληψη και την τεχνολογική αναπαράσταση της πραγματικότητας- υφίσταται δηλαδή μια αντιπαράθεση ανάμεσα στο «εσωτερικό» (αντίληψη) και το «εξωτερικό» (αναπαράσταση). Στη φωτογραφία τα δάκρυα και ο πόνος απαγκιστρώνονται από μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και μια συγκεκριμένη ψυχολογική κατάσταση και υπάρχουν ως μια αισθητική πρακτική. Η φωτογραφία παύει να είναι απλά μια αναλογική αναπαράσταση της πραγματικότητας απαιτώντας από εμάς τη παραδοχή του μη-φυσικού της φωτογραφικής τέχνης: δε θα βρίσκαμε στη φύση μια τόσο τέλεια σκηνοθετημένη έκφραση του πόνου (πόσο τέλεια τοποθετημένα είναι τα δάκρυα! Και τα μάτι λάμπει! Δεν διαφαίνεται ίχνος θρήνου). Ο άνθρωπος με τη συμβολή της τεχνολογίας ανακαλύπτει καινούργιους (α-φυσικους) τρόπους αντίληψης του κόσμου του.

Με την εξέλιξη της τεχνολογίας της φωτογραφίας, η φωτογραφία του αστικού χώρου σε δεύτερη φάση επιβεβαιώνει τη συνεχή εξέλιξη των αισθήσεων του ανθρώπου. Την ίδια στιγμή που οι ρυθμοί της αστικής ζωής οδηγούν τον άνθρωπο στην αποξένωση και στον εσωτερικό κατακερματισμό, η φωτογραφική τέχνη συμβάλλει στη δημιουργία ενός συλλογικού αστικού «υποκειμένου»: μέσα από την αναπαράσταση, μέσα από τον κατακερματισμό του υποκειμένου, την αποτύπωση και την «αιχμαλωσία» του σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ο κατακερματισμός και το χάσμα μεταξύ πραγματικότητας και έργου τέχνης δημιουργεί νέα έργα τέχνης, νέες διόδους στοχασμού της καθημερινής ζωής.

Σε επόμενο ποστ θα συνεχίσω την κουβέντα αυτή επικεντρώνοντας την προσοχή μου στην αναδίπλωση του χρόνου και του χώρου στην πόλη- και πως αυτή η αναδίπλωση είναι η ιδέα η οποία τρέφει τις τρέχουσες τεχνολογικές εξελίξεις.

This entry was posted in Αστικά, Διδακτορικό, Φαντασμαγορικά. Bookmark the permalink.

8 απαντήσεις στο περιπλάνηση #6

  1. Ο/Η Tess λέει:

    πολύ μου άρεσε, Johnny!

  2. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Σ’ ευχαριστώ πολύ Τεσσάκι! Ελπίζω να σου αρέσει και η συνέχεια…

  3. Ο/Η imikrimarika λέει:

    Κάτι έπιασε το ….φτωχό μυαλουδάκι μου!Τα παλιά κτίρια δίπλα στα καινούργια είναι όντως δημοφιλές στιγμιότυπο αρκεί να μην έχει γίνει έδρα …..σκουπιδότοπου!

  4. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Μα ακριβώς εκεί είναι το θέμα: τα παλιά κτίρια που γίνονται «έδρα σκουπιδότοπου» καταμαρτυρούν το πλεόνασμα της ιστορικής διάρκειας της πόλης. Οι χρόνοι στην πόλη/οι χρόνοι της πόλης είναι τέτοιοι ώστε ό,τι θεωρείται πλέον άχρηστο καταλήγει σε παλιά, εγκατελειμμένα – δεν υπάρχει χρόνος για να επινοηθούν καινούργιες χρήσεις για όλα εκείνα τα μέρη τα οποία απαρτίζουν τη ζωή στην πόλη.

  5. Ο/Η imikrimarika λέει:

    Eυχαριστώ για την ανάλυση. Καλό βράδυ.

  6. Ο/Η silent stelios λέει:

    Σε ενα ποστ καταφερες να συνδιασεις δυο απο τα αγαπημενα μου θεματα: το αστικο τοπιο & τη φωτογραφια. Well done! Τον Benjamin ποτε δεν τον καταλαβα πολυ, θυμαμαι ομως οτι μου αρεσε το ‘the practice of everyday life’ του de Certeau.
    Θα ξαναπερασω.

  7. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Στέλιο σ’ ευχαριστώ! Ο de Certeau είναι και από τις δικές μου αγάπες: «Η πρακτική της καθημερινής ζωής» δεν είναι μόνο βασικό κείμενο για όποιον θέλει να κατανοήσει τη ζωή στην πόλη αλλά και υπέροχα γραμμένο. Ο Μπένγιαμιν είναι στριφνός και νομίζω ότι ο πιο εύκολος τρόπος για να τον καταλάβεις είναι να τον διαβάζεις σε δόσεις- τουλάχιστον, έτσι πιστεύω. Αν σε ενδιαφέρει πάντως υπάρχουν διάφορες εισαγωγές στον Μπένγιαμιν και το έργο του (όπως εκείνη την οποία έχει γράψει η Esther Leslie) οι οποίες βοηθάνε την κατάσταση.

    Παρεμπιπτόντως, το ιστολόγιο σου είναι πολύ καλό (όπως και οι μουσικές στο Βι-Εμ το Σάββατο που μας πέρασε).

  8. Ο/Η silent stelios λέει:

    Θα οφειλα να εχω μελετησει περισσοτερο Benjamin ως καποιος που εχει κανει αστικες σπουδες ειναι αληθεια. Χαιρομαι που σου αρεσε η μουσικη το Σαββατο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s