Περιπλάνηση #3: Συνθήματα στο δρόμο (και όχι μόνο)

Οι εκδόσεις Άγρα πήραν την απόφαση να εκδίδουν μια φορά το χρόνο μια επιλογή των καλύτερων δοκιμίων του έτους που πέρασε από την ιστορική ακαδημαϊκή επιθεώρηση New Left Review. Η φετινή έκδοση είναι ιδιαίτερα καλαίσθητη: μια καλή επιλογή κειμένων των δύο τελευταίων χρόνων μεταφρασμένα (δια χειρός Κωστά Ράπτη) σε ωραία Ελληνικά και τυπωμένα σε καλό χαρτί με ωραία ξεκούραστη γραμματοσειρά. Όσα κείμενα μπόρεσα να διαβάσω (ένεκεν εξαιρετικά περιορισμένου χρόνου…) είναι ενδιαφέροντα αλλά το κείμενο του Perry Anderson («Ο ποταμός του χρόνου») νομίζω είναι αυτό που ξεχωρίζει κατά τη γνώμη μου.

Το άρθρο του Anderson θεωρεί διερευνά την ιδέα της Ουτοπίας (και το μέλλον της): πώς η Ουτοπία ως ιδέα (και πολιτικός στόχος) μπορεί να έχει θέση στη σημερινή κατάσταση του καλπάζοντος καπιταλισμού; Πώς θα μπορέσει η ουτοπική φαντασία να αναβιώσει (και να επιβιώσει) σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο; Αυτό το οποίο προκύπτει τελικά είναι ότι οι ουτοπίες μπορούν να ενεργοποιηθούν μόνο μέσα στις δυστοπίες. Οι Deleuze & Guattari πιστεύουν ότι ο καπιταλισμός είναι ενεργά επαναστατικός και την ίδια στιγμή ακραία αντιδραστικός. Ο καπιταλισμός καταφέρνει ταυτόχρονα να μεταμορφώνει την κοινωνική παραγωγή αλλά και να διατηρεί την υποταγή της εργασίας και ολόκληρης του κοινωνικού συνόλου στην αδιάκοπη συσσώρευση του ιδιωτικού κεφαλαίου. Ο καπιταλισμός λοιπόν μπορεί να υπονομευθεί από μέσα- το σύνθημα «φαντασία στην εξουσία» όπως και αυτό που έλεγε ο Κροπότκιν («να βρίσκουμε το μέλλον στην παρούσα στιγμή») αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε αυτό το θεωρητικό-πρακτικό πλαίσιο. Η επιβίωση μας είναι άμεσα συναρτώμενη της ικανότητας μας να ανακαλύπτουμε (to dream up, που λένε και οι Άγγλοι) νέους τρόπους να ζούμε στον 21ο αιώνα.

Δυστοπίες φυσικά υπάρχουν παντού σήμερα. Ο Νathan Gardels στο άρθρο του «Globalization’s New Left» (δημοσιευμένο στο ανοιξιάτικο τεύχος του New Perspectives Quarterly) γράφει για τη ζωή στις παραγκούπολεις σε όλο τον κόσμο:

«‘Informal survivalism’ has thus become the way of life for one billion people around the world. From Lagos to Sao Paolo to Dhaka, slum dwellers subsist outside the formal economy amid raw sewage and along toxic rivers, building shacks on unstable hillsides or in flood plains, picking through garbage or discarded electronics to earn a dollar a day.

The philosopher Ivan Illich describes this population as ‘the technophagic multitude’ – people who feed on the waste of development as their only means of survival. He marvelled at the ragpickers in the vast garbage dump on the outskirts of Mexico City, whom he saw as ‘survivors who reassert unsquashable hope with the chilling character of the gang’.

For [Mike] Davis, these slums are not only a moral affront to the rich world, but also the hot zones of globalisation. ‘The slums respond with suicide bombs’.»

Θα νόμιζε κανείς ότι διαβάζει κάποιο από τα μυθιστορήματα του W. S. Burroughs ή κάποιο μυθιστόρημα της λεγόμενης New Wave επιστημονικής φαντασίας (και ιδιαίτερα το Dhalgren του Samuel R. Delany και το Condition of Muzak του Michael Moorcock)- κι όμως η αφήγηση αυτή αναπαριστά την πραγματικότητα! Ο Gardels σκιαγραφεί μια καπιταλιστική κοινωνία όπου η επιβίωση γίνεται μια επιχείρηση διάσωσης: «η καταστροφή έχει επέλθει και τώρα επιβιώνουμε με ό,τι μέσο είναι διαθέσιμο». Αυτό είναι το motto στις παραγκούπολεις. Οι Hardt&Negri σημειώνουν στην Αυτοκρατορία ότι «το αυτοκρατορικό πρόσταγμα….απομονώνει τους πληθυσμούς μέσα στην ένδεια και τους επιτρέπει να ενεργήσουν μόνο μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο των εξαρτημένων μεταποικιακών κρατών» (481). Η επιβίωση στην Περιφέρεια του Κέντρου συμβάλλει στην αναδιοργάνωση της συγκρότησης της ατομικής-συλλογικής ταυτότητας. Και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά… (Στο θέμα Περιφέρεια & Κέντρο θα επανέλθω κάποια άλλη στιγμή.)

Πώς όμως επιβιώνει κανείς σε μια δυστοπία; Ο Grant Morrison διερεύνησε αυτό ακριβώς το θέμα με όρους της λογοτεχνίας του φανταστικού στα κόμικ του The Invisibles και Seaguy: πώς επιβιώνουμε μετά την προφανή κατάρρευση των αυτονόητων αξιών (αξιοπρεπής επιβίωση, ατομική ελευθερία); Η γαργαλιστική απάντησή του είναι η ακόλουθη: επιβιώνουμε με το να γίνουμε «οντολογικοί τρομοκράτες». Ωραίο ακούγεται αυτό, θα μού πείτε αλλά τι σημαίνει; Η οντολογική τρομοκρατία νομίζω έγκειται στην ολοκληρωτική συμπλοκή με το Πραγματικό- ο κόσμος και η θέση μας σε αυτόν παύουν να είναι μια αυστηρά ιδιωτική υπόθεση καθώς ανοίγουμε τον εαυτό μας στη δυνατότητα της πρόσμειξης και της δημιουργίας μιας κοινότητας. Οι Hardt & Negri στην Αυτοκρατορία υποστηρίζουν ότι «η οντολογία παύει να είναι μια αφηρημένη επιστήμη. Προϋποθέτει την εννοιολογική παραδοχή της παραγωγής και αναπαραγωγής του Είναι και άρα την παρακίνηση της επιθυμίας και την έμπρακτη υλοποίηση της εργασίας ως αξίας. Η χωρική διάσταση της οντολογίας καταδεικνύεται σήμερα μέσα από τις απτές διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης του πλήθους, ή μάλλον της οικοδόμησης μιας κοινότητας, της επιθυμίας για ανθρώπινη επικοινωνία»(481). Δεν υπάρχει έξω στον καπιταλισμό και στην παγκοσμιοποίηση: είμαστε όλοι ήδη στην κοιλιά του κήτους. Η έννοια της επιβίωσης σε καθημερινή βάση αποκτά μια οντολογική επίστρωση: μια επίπονη, συνεχής αναδόμηση του εαυτού σε ένα περιβάλλον το οποίο απομυζεί κάθε ίχνος ζωτικής ενέργειας και χαράς για τη ζωή. Ο Γιώργος Χειμωνάς στον Γιατρό Ινεότη σκιαγραφεί μια τέτοια εσωτερική πληθυσμική αλλαγή: «Πρόκειται να πεθάνουν γιατί έρχεται το νέο είδος των ανθρώπων.»

O Perry Anderson στο άρθρο του καταλήγει ότι οι δυστοπίες (και στη συγκεκριμένη περίπτωση, η δυστοπία του καπιταλισμού) εκτρέφουν ένα παράδοξο ακτιβισμό: οι γρήγοροι ρυθμοί των καπιταλιστικών κοινωνιών αχρηστεύουν την ανθρώπινη δράση σε τέτοιο βαθμό ώστε η αντίδραση σε αυτή την στασιμότητα να είναι αναπόφευκτη. Ο Stravinsky σημειώνει κάτι ανάλογο το 1939 στο κείμενο του «Η ποιητική της μουσικής» : «Ό,τιδήποτε ελαττώνει τους περιορισμούς ελαττώνει και τη δύναμη [αντίδρασης]». Ο Stravinsky εμμέσως παραδίδει μαθήματα φυσικής: κάθε δράση προϋποθέτει μια ίση αντίδραση. Όσο μεγαλύτερη πίεση ασκείται τόσο μεγαλύτερη είναι και η αντίδραση στην ασκούμενη πίεση.

«Τού είπε σε τρομάζουν. Εννοούσε τα δεμένα ζώα.» (Χειμωνάς- Γιατρός Ινεότης πάλι)

Ο Αnderson παραθέτει στο τέλος του άρθρου του ένα απόσπασμα από το Τάο Τε Τσινγκ: «Εξοντώστε τη φιλανθρωπία, ξεφορτωθείτε την εντιμότητα – οι άνθρωποι θα είναι πολύ καλύτεροι». Η ολοκληρωτική εξόντωση των θεσμών οδηγεί στην αντίδραση, στην ανάληψη δράσης.

Οι αφορισμοί του Λάο Τσε είναι φυσικά πολύ βαθύτεροι από ό,τι αρχικά φαίνονται: μικρά ζεν αναρχικά διαμαντάκια. Μοιάζουν με συνθήματα που θα έβρισκε κανείς στο δρόμο. Και όπως είναι γνωστό οι αφορισμοί και τα συνθήματα εξαπλώνονται με τρομερή ταχύτητα- πόσο μάλλον στην εποχή των p2p δικτύων. Ο Thom Yorke από το βήμα που του χαρίζει η περσόνα του αστέρα της ροκ στο τραγούδι του «Harrowdown Hill» τραγουδά: «We think the same things at the same time/We just cant do anything about it/So don’t ask me/Ask the ministry/We think the same things at the same time/There are so many of us/So you can’t count»(«Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε αλλά όλοι σκεφτόμαστε το ίδιο πράγμα και ειμαστε τόσοι πολλοί που δεν μπορείτε να μας μετρήσετε»). Τι προμηνύει ή τί εύχεται τραγούδι του Yorke; Μια πληθυσμική (όπως την εννοούν οι Deleuze & Guattari και Hardt & Negri) αυτο-οργάνωση;

Σε ένα σεμινάριο στη Σχολής της Γεωγραφίας στην Οξφόρδη ο Paul Chatterton μίλησε για τη δημιουργία αυτόνομων γεωγραφικών χώρων: «χώρους οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την επιθυμία συγκρότησης συλλογικών, μη-καπιταλιστικών μορφών πολιτικής, προσωπικής ταυτότητας και πολιτικών δικαιωμάτων». Ο Chatterton μίλησε για μια σειρά από μικρές καθηνερινές επαναστάσεις. Η απήχηση που είχε η ομιλία του καταδεικνύει την ανάγκη για πειραματισμό σε συλλογικό επίπεδο: το ζήτημα τελικά δεν είναι πως βρεθήκαμε στο ίδιο σημείο αλλά τι μπορούμε να επιτύχουμε μαζί από εδώ και πέρα.

Aνεβάζω μερικές φωτογραφίες από συνθήματα που βρήκα στο δρόμο:

_102.jpg

Το σύνθημα αυτό το βρήκα σε ένα τοίχο κάπου στη Σκουφά (νομίζω…)

_155.jpg
Δίπλα σε ένα φωτοτυπείο στη Παπαδιαμαντοπούλου σε απόσταση περίπου 2 λεπτών από το Μέγαρο Μουσικής…

27-08-06_0029.jpg Σε ένα τηλεφωνικό θάλαμο χαμηλά στη Σταδίου (σχεδόν) απέναντι από τη Στοά του Βιβλίου, πολύ κοντά στην Ομόνοια, την Πλατεία Κοτζιά και τον ανακαινισμένο Λαμπρόπουλο.

10-11-06_1529.jpgΓκράφιτι δίπλα στην είσοδο της Γενικής Τράπεζας στην συμβολή Ακαδημίας και Ιπποκράτους.

This entry was posted in Διερευνητικά, Εμείς και ο κόσμος. Bookmark the permalink.

3 απαντήσεις στο Περιπλάνηση #3: Συνθήματα στο δρόμο (και όχι μόνο)

  1. Ο/Η Tess λέει:

    Λοιπόν, το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω αυτό το ποστ, και μ’ αρέσει, αλλά διαφεύγεις νομίζω, γλιστράς το θέμα πάνω σε μια αλυσίδα απόψεων κι αυτό στο οποίο φαίνεται να κατατείνουν είναι αρκετά κοινό (κοινό μεταξύ τους και κοινότοπο), αλλά δεν μπορεί όλοι αυτοί να συμφωνούν τόσο – εσύ βέβαια δημιουργείς μια ‘συμφωνία’ εντελώς αξιανάγνωστη, αλλά πού σε πάει εκτός από το να οργανώνει τη σκέψη σου και να σε φέρνει, καθώς το κάνεις, μέχρι την οθόνη μου (μας) και τα δάχτυλά μου (μας; άντε παιδιά) που απαντούν; Μάλλον μόλις απάντησα ε; Λες να το πουν τελεστική θεωρία αυτό; Αλλά βάφονται έτσι αυγά; Καλή Ανάσταση

  2. Ο/Η alxbob λέει:

    site me photo apo synthimata k graffiti!

  3. Ο/Η polleslexeis λέει:

    Σ’ ευχαριστώ για το site. axlbob! Φαίνεται πολύ ενδιαφέρον!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s